β) Τὰ κελλιά τῶν Καρυῶν.
Τὸ λεωφορεῖο σταματάει πρὶν ἀπὸ τὴν μικρὴ πλατεῖα, ποὺ διαμορφώθηκε ἀπὸ τμῆμα τοῦ κτήματος τοῦ παλαιοῦ ἀντιπροσωπείου τῆς Μονῆς Ζωγράφου. Τὸ παλαιό ἀντιπροσωπεῖο, στὴν βόρεια πλευρὰ τῆς πλατείας, εἶναι ἕνα ἰσόγειο κτίσμα μὲ ἐνσωματωμένο ναό. Στὴν βορειοδυτικὴ πλευρὰ τῆς πλατείας, ὑψώνεται τὸ πολυώροφο νέο ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς Ζωγράφου ποὺ χρονολογεῖται στὸ β΄ μισὸ τοῦ 19ου αἰῶνος καὶ μαρτυρεῖ τὴν τότε οἰκονομική ἐπιφάνεια τῆς Μονῆς. Ἀνάλογη μαρτυρία ἀποτελεῖ ἡ βρύση τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, γνωστὴ ὡς βουλγάρικη βρύση, στὴν νότια πλευρὰ τῆς πλατείας, ἐκεῖ ποὺ ἀρχίζει ὁ κεντρικὸς δρόμος μὲ τὰ καταστήματα.
Τὸ κτῆριο μὲ τὰ κόκκινα τοῦβλα, εἶναι τὸ Σιμωνοπετρίτικο Κελλὶ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου τοῦ Καλαθᾶ. Ἔχει ἐσωτερικὴ αὐλή, καὶ χώρους διαβίωσης στὸν ἐπάνω ὅροφο. Τὸ κομψὸ ἐπιστύλιο τοῦ τέμπλου τοῦ κελλιώτικου ναοῦ φυλάσσεται σήμερα στὸ Κελλί τῶν Ἁγίων Πάντων, ποὺ στεγάζει τὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς. Στεγάζει καταστήματα.
Τὸ διώροφο κτίσμα ποὺ βρίσκεται δίπλα στὸν Καλαθᾶ, ἐπὶ τῆς πλατείας, εἶναι τὸ Γρηγοριάτικο Κελλὶ τῆς Ὑπαπαντῆς, ὅπου ἐγκαταστάθηκε τὸ τμῆμα τοῦ ἁγιογραφικοῦ οἴκου τῶν Ιωασαφαίων, ποὺ ἔφυγε ἀπὸ τὰ Καυσοκαλύβια. Ἐκεῖ φιλοξενήθηκε ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Ἀθηναγόρας ὁ Α΄, ὅταν ἐπισκέφθηκε τὸ Ἅγιον Ὄρος γιὰ τὶς ἑορτὲς τῆς χιλιετηρίδας. Στὸ ἰσόγειο κατάστημα στεγαζόταν τὸ παλαιό φαρμακεῖο τῶν Καρυῶν, καὶ ἀργότερα φιλοξενήθηκε ἔκθεση ἁγιογραφίας τῶν Ἰωασαφαίων, κυρίως ἀντίγραφα τοῦ Πρωτάτου.
Ἀκολουθώντας τὸν κεντρικὸ δρόμο μὲ τὰ καταστήματα, φτάνει κανεὶς στὴν πλατεῖα τοῦ Πρωτάτου, ἐκεῖ ὅπου γινόταν ἡ ἑβδομαδιαία ἀγορά. Δεξιά, ὑψώνεται τὸ καμπαναριὸ τοῦ ναοῦ τοῦ 1781, στηρίζεται σὲ δύο τραπεζοειδεῖς πεσσοῦς ποὺ σχηματίζουν στοά. Πάνω ἀπὸ τὸ άνοιγμα τῆς στοᾶς βρίσκεται ὑαλόφρακτη εἰκόνα τῆς Θεοτόκου. Ὑπάρχουν καμπάνες ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μεγαλύτερη, ἕνος τόνου καὶ διακοσίων κιλῶν, φέρει τὴν χρονολογία 1784· γιὰ τὴν κατασκευή της χωνεύτηκε μία καμπάνα ποὺ προερχόταν ἀπὸ τὴν Πόλα τῆς Ἱστρίας τῆς Κροατίας. Μία μικρότερη καμπάνα, φέρει τὴν ἐπιγραφή: 1781. Χαραλάμπης Μικελέτης Κεφαλωνίτης, ἐνῶ λέγεται ὅτι σὲ δύο μικρότερες καμπάνες παριστάνονται πάπες μὲ τιάρες καὶ ποιμαντορικὴ ῥάβδο.
Τὸ μικρὸ κτίσμα μὲ τὸν ἀτύμπανο τροῦλλο στὰ ἀριστερά, ἀπέναντι ἀπὸ τὴν κόγχη τοῦ ἱεροῦ τοῦ Πρωτάτου, εἶναι ὁ κοιμητηριακὸς ναὸς τῶν Καρυῶν. Εἶναι ἀφιερωμένος στὸν Ἅγιο Νικόλαο. Στὴν νότια καὶ ἀνατολικὴ πλευρὰ τοῦ ναοῦ βρίσκεται τὸ κοιμητήριο, ὅπου ἐνταφιάζονται οἱ ἀποβιώσαντες λαϊκοὶ τῶν Καρυῶν, καθὼς καὶ οἱ ἀνέστιοι μοναχοί. Ὁ παρὼν ναός, οἰκοδομήθηκε τὸ 1882 καὶ ἀναστηλώθηκε πρόσφατα. Ὁ παλαιότερος, ποὺ βρισκόταν στὴν ἴδια θέση, εἶχε ἱστορηθεῖ τὸ 1787 ἀπὸ τὸν ἱερομόναχο Μακάριο Γαλατσιάνο, ἱδρυτὴ τῆς ὁμώνυμης ἁγιογραφικῆς ἀδελφότητας, ποὺ ἐγκαταβίωνε στὸ Καρακαλλινὸ Κελλὶ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου τοῦ 1819, ἀπέναντι ἀπὸ τὴν βορειοδυτικὴ γωνία τοῦ Πρωτάτου.
Ἀνατολικά, εἶναι τὸ Βατοπεδινό Κελλὶ τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπους, καὶ δυτικὰ τὸ Χιλανδαρινὸ Κελλὶ τῶν Ἀρχαγγέλων ἢ τῶν Ἀβερκαίων. Βόρεια τοῦ Κελλιοῦ τῶν Γαλατσιανῶν καὶ τοῦ νεόδμητου Γρηγοριάτικου Κελλιοῦ τοῦ Ἁγίου Φιλοθέου τοῦ Κοκκίνου πίσω ἀπὸ τὸ κτῆριο τῆς Ἱερᾶς Κοινότητας, βρίσκεται τὸ ἐπίσης Καρακαλλινό Κελλὶ τῶν Ἁγίων Πάντων, ὅπου ἐγκαταβίωνε ἡ ἀδελφότητα τῶν Καρπενησιωτῶν ζωγράφων, ποὺ ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν Νικηφόρο, ἔργο τοῦ ὁποίου εἶναι οἱ τοιχογραφίες τοῦ 1799 τοῦ Κυριακοῦ τῆς Σκήτης τῶν Ἰβήρων.
Ἀριστερὰ ἀπὸ τὸ Κελλὶ τῶν Γαλατσιανῶν, ἀπέναντι ἀπὸ τὴν νοτιοδυτικὴ γωνία τοῦ Πρωτάτου, βρίσκεται τὸ Βατοπεδινὸ Κελλὶ τοῦ Ἁγίου Νικολάου τοῦ Ἀμμωνᾶ. Διακρίνεται εὔκολα ἀπὸ τοὺς τοίχους του, ποὺ εἶναι βαμμένοι σὲ χρῶμα κίτρινο καναρινί. Ἡ εὐρύχωρη ἁπλωταριά του εἶναι πνιγμένη ἀπὸ τὰ φυλλώματα ἀναῤῥιχητικῶν φυτῶν. Ἐσωτερικά, εἶναι ἀναπάντεχα μεγάλο, μὲ περίκλειστη αὐλή, καὶ ἐνσωματωμένες ἀποθήκες στὸ ἰσόγειο.
Τὸ σοκάκι ποὺ περνάει μπροστὰ ἀπὸ τὸ Κελλὶ τοῦ Ἁγίου Νικολάου, ὁδηγεῖ σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ ἱστορικότερα Κελλιὰ τῶν Καρυῶν, τὸ Τυπικαριὸ τοῦ Ἁγίου Σάββα. Τὸ ἵδρυσε ὁ Ἅγιος Σάββας ὁ Χιλανδαρινός, μετὰ τὴν ἐπιστροφή του ἀπὸ τοὺς Ἁγίους Τόπους καὶ τὸ ἀφιέρωσε στὸν Ἅγιο Σάββα τὸν Ἡγιασμένο. Εἶναι κατάγραπτο καὶ ἔχει δικό του Τυπικὸ ἀπὸ τὸ 1199. Τὸ Τυπικ,ό καθορίζει τὶς προϋποθέσεις γιὰ τὴν μοναστικὴ ἄσκηση καὶ τὶς σχέσεις ἡσυχαστηρίου καὶ κυρίαρχης Μονῆς καὶ φέρει τὴν ὑπογραφή: Ὁ πάντων ἔσχατος Σάββας ὁ ἁμαρτωλός. Εἶναι γραμμένο σὲ περγαμηνὴ ποὺ φυλάσσεται στὴν Μονὴ Χιλανδαρίου. Εἶναι ἐπίσης γραμμένο σὲ ὑπέρθυρη ἐπιγραφή. Ὁ ναός τοῦ κελλιοῦ οἰκοδομήθηκε τὸ 1775 καὶ ὁ νάρθηκας ἱστορήθηκε τὸ 1806. Ἡ εἴσοδος τοῦ ναοῦ εἶναι στὴν νότια πλευρὰ τοῦ νάρθηκα. Ἡ δεσποτικὴ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ στὸ τέμπλο εἶναι τοῦ 1786, ἐνῶ ἡ εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς Γαλακτοτροφούσας προέρχεται ἀπὸ τὴν Λαύρα τοῦ Ἁγίου Σάββα στὴν Παλαιστίνη.
Ψηλότερα στὴν πλαγιά, βορειοδυτικὰ τοῦ Κελλιοῦ τοῦ Ἁγίου Νικολάου, καὶ κάπως μακρύτερα ἀπὸ τὸ κέντρο τῶν Καρυῶν, περίπου τριάντα λεπτά πεζοπορία, βρίσκεται τὸ Κελλὶ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου τῶν Σκουρταίων. Εδῶ ἔζησε τὰ τελευταία χρόνια ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης. Δίπλα στὸν ἐνσωματωμένο ναὸ τοῦ κελλιοῦ, βρίσκεται τὸ κελλί, στὸ ὁποῖο ἔμενε ὁ Ὅσιος Νικόδημος. Τὸ τέμπλο τοῦ ναοῦ εἶναι νεότερο, ἀλλὰ οἱ δεσποτικὲς εἰκόνες, τὰ βημόθυρα καὶ τὸ ἐπιστύλιο μὲ τοὺς Ἀποστόλους καὶ τὸν Ἐσταυρωμένο εἶναι ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὁσίου. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν δυτικότροπη τοιχογραφία τοῦ Παντοκράτορα στὸν τροῦλλο, ὁ ναός δὲν ἔχει ἄλλες ἁγιογραφίες. Ἐκτὸς τοῦ κελλιοῦ, ἔχει κατασκευαστεῖ Ναός αφιερωμένος στὸν Ὅσιο Νικόδημο.
Ἀπέναντι, στὴν νοτιοανατολικὴ γωνία τοῦ Πρωτάτου, κατηφορίζει ἕνα σοκάκι ποὺ ὁδηγεῖ στὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μεγίστης Λαύρας, καὶ στὸ παλαιό ἀντιπροσωπεῖο τῆς Βατοπεδίου, καθὼς καὶ σὲ ἱστορικὰ κελλιά, ὅπως τὸ Κουτλουμουσιανὸ τοῦ Προφήτη Ἠλία τοῦ Φιρφιρή, καὶ τὸ Λαυριώτικο Κελλὶ τῶν Ἀρχαγγέλων τοῦ Ἰαγάρη, ονομαζόμενο ἔτσι ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Γέροντος ποὺ ἐγκαταβίωνε σὲ αὐτο. Στὸ κελλί, ποὺ ὑπῆρχε ἤδη ἀπὸ τὸ 1661 καὶ ἀνακαινίστηκε τὸ 1801, ἀσκήτευσε ὁ Ὅσιος Νεκτάριος ὁ Καριώτης.
Λαυριώτικο, καὶ ἐπίσης ἱστορικό, εἶναι καὶ τὸ Κελλὶ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς, ποὺ βρίσκεται στὴν γωνία τοῦ σοκακιοῦ, ἀπέναντι ἀπὸ τὸ Πρωτάτο. Ἱδρύθηκε τὸ 1157 καὶ ἀνακαινίστηκε τὸν 17ο αἰῶνα, μὲ ἔξοδα τοῦ ἐπισκόπου Βέλλας. Ὁ ναός του ἔχει ἀξιόλογο τέμπλο. Φυλάσσεται φορητὴ εἰκόνα τοῦ 1742 μὲ παράσταση τῶν Ἁγίων Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννα καὶ τῆς Θεοτόκου σὲ νεαρὴ ἡλικία. Στὴν αὐλή του, ὅπου σήμερα βρίσκεται τὸ κτῆριο τοῦ ταχυδρομείου, φιλοξενοῦνταν παλαιότερα ἐργαστήρια μπρουντζάδων καὶ ὁ παπποὺς τοῦ σημερινοῦ παντοπώλη Ταλέα ἔφτιαχνε ρακοκάζανα.
Ἀπέναντι ἀπὸ τὸ ταχυδρομεῖο, βρίσκεται τὸ Κουτλουμουσιανὸ Κελλὶ τοῦ Τιμίου Προδρόμου τοῦ Φουρνᾶ, ἀπὸ τὸν ἱερομόναχο Διονύσιο τὸν ἐκ Φουρνᾶ Εὐρυτανίας, συγγραφέα τοῦ ἔργου: «Ἑρμηνεῖα τῆς ζωγραφικῆς τέχνης», ποὺ ἀποτέλεσε ὁρόσημο στὴν ἐξέλιξη τῆς μεταβυζαντινῆς εἰκονογραφίας. Ὁ ναός τοῦ κελλιοῦ εἶναι κατάγραπτος μὲ τοιχογραφίες τοῦ 1711, ἔργο τοῦ Διονυσίου, ὁ ὁποῖος τὶς ἀναστήλωσε τὸ 1734.
***
Ἐπανερχόμενοι στὴν μικρὴ πλατεῖα στὴν εἴσοδο τῶν Καρυῶν, μὲ κατεύθυνση ἀντίθετη πρὸς τὸ Πρωτάτο, συναντᾶμε ἀμέσως μετὰ τὸ Κελλὶ τῶν Ἰωασαφαίων, ἕνα κομψὸ διώροφο κτῆριο ποὺ περιβάλλεται ἀπὸ κτιστό περίβολο, πίσω ἀπὸ τὸν ὁποῖο ξεπροβάλλει μία μπανανιά. Τὸ κτῆριο, ποὺ πρόσφατα ἀνακαινίστηκε ῥιζικά, φιλοξενεῖ τὸ ἀρχονταρίκι τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος. Στὸν 19ο αἰῶνα, ἐκεῖ στεγάστηκε ἡ Ἀθωνιάδα, ὅταν ἐπαναλειτούργησε τὸ 1845 στὶς Καρυὲς ὡς Σχολή. Ἡ δαπάνη διασκευῆς τοῦ κτηρίου καὶ λειτουργίας τῆς Σχολῆς, καλύφθηκε ἀπὸ κληροδότημα τοῦ ἐθνικοῦ εὐεργέτη Ζώη Καπλάνη. Τὸ κτῆριο ἀνῆκε στὴν Μονὴ Κουτλουμουσίου καὶ ἀποτελοῦσε τὸ Κελλὶ τοῦ Σακαρέλλου, ποὺ ἦταν ἀφιερωμένο στὸν Τίμιο Πρόδρομο. Στὸν περίβολο βρίσκεται ὁ ναὸς τοῦ κελλιοῦ, τὸν ὁποῖο οἱ Ἁγιορεῖτες ὀνομάζουν τρυφερὰ Προδρομάκι, παρ’ ὅτι εἶναι ἀφιερωμένος στὴν Ἀποτομή, καὶ ὄχι στὴν Γέννηση τοῦ Προδρόμου. Ἀμέσως μετά, βρίσκεται τὸ νέο ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς Δοχειαρίου, ἐνῶ ὁ δρόμος χωρίζει, δεξιὰ κατηφορίζει πρὸς τὴν Μονὴ Ἰβήρων, εὐθεῖα συνεχίζει πρὸς τὴν Δάφνη.
Στὸ ἀμφιθεατρικό τρίγωνο ἀνάμεσα στοὺς δύο δρόμους, βρίσκονται μία σειρά ἱστορικὰ κελλιά ποὺ ἀνῆκουν στὴν Μονὴ Σίμωνος Πέτρας.
Τὸ κίτρινο διώροφο σπίτι ἀκριβῶς στὴν διχάλα τῶν δρόμων, εἶναι τὸ Κελλὶ τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Πίσω τοῦ βρίσκεται τὸ Κελλὶ τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ, ποὺ κάηκε σὲ πρόσφατη πυρκαγιά καὶ ἀνοικοδομήθηκε. Δεξιότερα, εἶναι τὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς. Ὁ ναὸς τοῦ αντιπροσωπείου εἶναι ἀφιερωμένο στοὺς Ἁγίους Πάντες. Δεξιά του εἶναι τὸ Κελλὶ τοῦ Ἁγίου Νικολάου τοῦ Καπρούλη. Ὅπως συνέβη καὶ μὲ ἀντιπροσωπεῖα ἄλλων Μονῶν, τὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Σιμωνόπετρας, στεγάστηκε διαδοχικὰ σὲ διάφορα κελλιά.
Πάνω ἀπὸ τὸ ἀμφιθέατρο τῶν σιμωνοπετρίτικων κελλιῶν, σὲ περίοπτη θέση, ὑψώνεται τὸ ὡραῖο ἀνακαινισμένο Σταυρονικητιανὸ Κελλὶ τῶν Ἁγίων Πάντων, ποὺ στεγάζει τὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς.
Συνεχίζοντας στὸν δρόμο ποὺ πάει πρὸς Δάφνη, προσπερνᾶμε στὰ ἀριστερὰ μας τὸ ἑλικοδρόμιο καὶ φτάνουμε στὸ πελώριο συγκρότημα τῆς Σκήτης τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου.
Λίγο μετὰ τὴν Σκήτη, συναντᾶμε ἕνα μονοπάτι ποὺ κατηφορίζει στὰ ἀριστερά, καὶ ὁδηγεῖ στὸ Κελλὶ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ποὺ στεγάζει τὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς Χιλανδαρίου. Κτήτορας τοῦ κελλιοῦ ὑπῆρξε ὁ ἱερομόναχος Παρθένιος, μαθητῆς τοῦ Γέροντα Χατζῆ-Γεώργη τοῦ Ἀθωνίτη. Ἀπὸ τὴν αὐλή του, ἔχει κανεὶς τὴν καλλίτερη θέα τῶν Καρυῶν καὶ ἀντιλαμβάνεται ὅτι τὰ κελλιὰ τοῦ πολίσματος εἶναι διατεταγμένα γύρω ἀπὸ δύο ἄξονες ποὺ τέμνονται σταυροειδῶς, καὶ ἔχουν στὰ ἄκρα τους τὰ ἀντιπροσωπεῖα τῶν Μονῶν· Σταυρονικήτα στὰ βόρεια, Ἰβήρων στὰ νότια, Διονυσίου στὰ ανατολικά, καὶ Χιλανδαρίου στὰ ἀνατολικά. Κάτω ἀπὸ τὸ Κελλὶ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, βρίσκεται ἡ κύρια πηγὴ τῶν Καρυῶν, ποὺ ὀνομάζεται Κεραμίδα. Τὰ ἄφθονα νερά της ἐξηγοῦν τὴν πυκνὴ βλάστηση τῆς πλαγιᾶς, καὶ παλαιότερα κινοῦσαν τὸν νερόμυλο τῶν Καρυῶν, ταυτόχρονα ὅμως προκαλοῦν καθίζηση τοῦ ἐδάφους καὶ κατολισθήσεις. Τὸ πρόβλημα τῆς σαθρότητας τοῦ εδάφους πλήττει ὅλη τὴν δυτικὴ καὶ νότια ζώνη τῶν Καρυῶν. Τὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς Χιλανδαρίου στεγάστηκε διαδοχικά σὲ διάφορα κελλιά.
Συνεχίζοντας στὸν ἁμαξιτὸ πρὸς τὴν Δάφνη, συναντᾶμε δύο ἀντικριστά κελλιά.
Δεξιά, εἶναι τὸ Ἁγιοπαυλίτικο Κελλὶ τῆς Ὑπαπαντῆς.
Ἀριστερά, βρίσκεται τὸ ἱστορικό Λαυριώτικο Κελλὶ τῆς Ἁγίας Τριάδος τοῦ Προφούρνη. Σὲ σπήλαιο, μέσα σὲ συστάδα δένδρων, κοντά στὸ κελλί, μόνασε ὁ Ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. Ἀπὸ τὸ κελλί, ξεκινάει μονοπάτι ποὺ ὁδηγεῖ στὸ Κελλὶ τῶν Σκουρταίων.
Ἀπέναντι ἀπὸ τὴν διακλάδωση γιὰ τὸ Κελλὶ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, βρίσκεται μία ἀνηφορικὴ διακλάδωση ποὺ ὁδηγεῖ στὸ Κελλὶ τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου ἢ Μολυβοκκλησιάς. Βρίσκεται στὴν θέση ἀρχαῖου μονυδρίου καὶ ὀφεῖλει τὴν προσωνυμία του στὸ ὅτι ἦταν ὁ πρῶτος κελλιώτικος ναὸς ποὺ σκεπάστηκε μὲ φύλλα μολύβδου, κατὰ τὸ πρότυπο τῶν μοναστηριακῶν καθολικῶν.
***
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου