ε) Κτῆριο Ἱερᾶς Κοινότητος. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

 

ε) Κτῆριο Ἱερᾶς Κοινότητος.

Ἀπέναντι, στὴν βόρεια πλευρὰ τοῦ Πρωτάτου, ὑψώνεται τὸ κτῆριο τῆς Ἱερᾶς Κοινότητας.

Σὲ παλαιότερες ἐποχές, οἱ προσκυνητές, παρέδιδαν τὶς ταυτότητες καὶ τὰ διαβατήριά τους ὅταν ἐπιβιβάζονταν στὸ πλοῖο στὴν Οὐρανούπολη καὶ παραλάμβαναν τὰ διαμονητήριά τους στὸ κτῆριο τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος, ποὺ ἀποτελοῦσε ὑποχρεωτικὸ σταθμό. Δὲν ὑπάρχει περιηγητικὸ κείμενο ποὺ νὰ μὴν περιγράφει τὴν ὑποχρεωτικὴ αὐτὴ ἐπίσκεψη στὰ γραφεῖα τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος καὶ τὸ σφράγισμα τοῦ διαμονητηρίου μὲ τὴν σφραγίδα ποὺ ἀπαρτιζόταν ἀπὸ τέσσερα κομμάτια, ἕνα γιὰ κάθε ἐπιστάτη.

Οἱ Συνάξεις, ἀρχικά, λάμβαναν χώρα στὸ Πρωτάτο, σὲ ἔγγραφο ὅμως τοῦ 1153 γίνεται διάκριση μεταξὺ ναοῦ καὶ χώρου τῆς Συνάξεως, γεγονός ποὺ ὁδηγεῖ στὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ Συνάξεις γινόταν σὲ ἄλλο χῶρο, ἐκτὸς τοῦ ναοῦ. Σὲ ἐκείνη τὴν ἐποχὴ πρέπει νὰ ἀναζητηθεῖ ὁ προπάτορας τοῦ σημερινοῦ κτηρίου.

Στὸν πρῶτο ὅροφο τοῦ κτηρίου, βρίσκονται τὰ γραφεῖα τῆς τετραμελοῦς Ἱερᾶς Επιστασίας, ἐνῶ στὸν δεύτερο ὅροφο, βρίσκεται ἡ αἴθουσα τῶν Συνάξεων τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος, ὅπου φυλάσσεται καὶ τὸ παλαιό ξυλόγλυπτο τέμπλο τοῦ Πρωτάτου. Ἐνσωματωμένος στὸ κτῆριο τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος, εἶναι ὁ πύργος τοῦ Πρωτάτου.

Ἡ ἀρχικὴ οἰκοδομικὴ φάση τοῦ πύργου κατὰ τὴν Βυζαντινὴ περίοδο, εὔκολα διακρίνεται στὴν βάση του. Οἱ πρωϊμότερες γραπτὲς ἀναφορές, ἀνάγονται τὸ 1694. Τὸν Ἀπρίλιο τῆς χρονιᾶς ἐκείνης, ὁ λήσταρχος Τζεπέλης ἢ Τζελέπης, ἐπιτέθηκε μὲ τοὺς ἄνδρες του στὶς Καρυές, μὲ σκοπό νὰ ἀπαγάγει τὸν τότε Ὀθωμανὸ διοικητή, Χασὰν Ἀγά, καὶ νὰ ζητήσει λύτρα. Στὴν αἱματηρὴ συμπλοκή, σκοτώθηκαν δύο μοναχοί, ὁ γιὸς τοῦ διοικητῆ, ἕνας Τοῦρκος ἀξιωματοῦχος, καὶ πέντε λῃστές· κάηκε ἐπίσης ὁλοσχερῶς τὸ ἀντιπροσωπεῖο τῆς Μονῆς Βατοπεδίου, ὅπου έμενε ὁ διοικητής. Φοβούμενη ὅτι μία τέτοια καταστροφὴ θὰ μποροῦσε νὰ ἐπαναληφθεῖ, ἡ Μεγάλη Σύναξις, ἀποφάσισε νὰ ἀνακαινίσει τὸν πύργο καὶ νὰ τὸν μετατρέψει σὲ μόνιμη κατοικία τοῦ διοικητή. Ἔρευνες ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ ἀνακαίνιση αὐτὴ ἦταν ἡ πρώτη ἐπέμβαση ποὺ δέχτηκε ὁ πύργος ἀπὸ τότε ποὺ χτίστηκε. Ὁ πύργος, περιλάμβανε τρεῖς λειτουργικὲς στάθμες· οἱ δύο κατώτερες εἶχαν θολωτὴ ὁροφή, ἐνῶ ἡ ἀνώτερη εἶχε ξύλινη. Φαίνεται ὅτι σὲ κάποια περίοδο ὑπῆρχε ἕνας ξύλινος ἀνώτατος ὅροφος καὶ ξύλινη σκεπή, ποὺ σκέπαζε τὸν περίδρομο τῶν ἐπάλξεων. Ὁ ἀνώτατος αὐτος ὅροφος ἀνακαινίστηκε στὴν δεκαετία τοῦ 1890 γιὰ νὰ ἀντιμετωπιστοῦν οἱ ζημιὲς ποὺ προκλήθηκαν ὅταν δύο λαϊκοὶ ὑπόδικοι γιὰ τὸν φόνο ἑνὸς μοναχοῦ, ἔβαλαν φωτιὰ στὸν πύργο, στὶς 8 Μαΐου τοῦ 1884. Φαίνεται ὅτι τὴν ἐποχὴ ἐκείνη, ὁ ἰσόγειος ὅροφος χρησιμοποιεῖτο ὡς κρατητήριο λαϊκῶν. Στὴν ἀνακαίνιση αὐτή, δημιουργήθηκε στὴν δυτικὴ ὄψη ἐξώστης καὶ εἴσοδος στὴν προτελευταία στάθμη τοῦ πύργου, ἡ ὁποία χρησιμοποιήθηκε γιὰ νὰ στεγάσει τὴν βιβλιοθήκη τοῦ Πρωτάτου, ποὺ μέχρι τότε βρισκόταν στὰ κατηχούμενα, πάνω ἀπὸ τὸν νάρθηκα τοῦ ναοῦ.

Στὴν δεκαετία τοῦ 1930, κτίστηκε τὸ σημερινὸ κτῆριο τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος, ποὺ ἐνσωμάτωσε δύο ἀπὸ τὶς τρεῖς ὄψεις τοῦ πύργου, μὲ ἀποτέλεσμα, μόνο ἡ ἀνατολικὴ ὄψη τοῦ πύργου νὰ εἶναι πλήρως ὁρατή.

Ἡ κάτοψη τοῦ πύργου σχηματίζει τετράγωνο καὶ τὸ ὕψος φτάνει τὰ δεκαεπτὰ μέτρα. Τὸ πάχος τῶν τοίχων εἶναι δυόμισι μέτρων στὴν βάση καὶ ὀγδόντα ἑκατοστὰ στὴν ἀνώτατη στάθμη. Στὶς ἐξωτερικὲς ὄψεις, ὑπάρχουν καταχύστρες ποὺ στηρίζονται σὲ λίθινα φουρούσια. Ὁ πύργος, παρουσιάζει ἐντυπωσιακὲς ὁμοιότητες μὲ τὸν πύργο τῆς Μονῆς Καρακάλλου, ὁ ὁποῖος μας δίνει μία εἰκόνα τοῦ πως θὰ ἦταν ὁ πύργος τοῦ Πρωτάτου τὸν 17^ο αἰῶνα. Πρόσφατα, ὁ πύργος ἀνακαινίστηκε, καὶ ἡ τρίτη στάθμη του διασκευάστηκε σὲ μουσεὶο/σκευοφυλάκιο, ὅπου φυλάσσονται τὰ κειμήλια τοῦ Πρωτάτου. Ἐπιγραφὴ στὸν ἐσωτερικὸ τοῖχο, στὸ ὐπέρθυρο τῆς εἰσόδου, ἐκφράζει εὐγνωμοσύνη γιὰ τὴν γενναιόδωρη δωρεὰ τοῦ: κυρ Στεφάνου Ῥανσιμάνου, ποὺ κατέστησε δυνατὴ τὴν ἀνακαίνιση καὶ τὴν διασκευὴ τοῦ χώρου. Δὲν πρόκειται γιὰ κάποιον ἡγεμόνα τῆς Μολδοβλαχίας, ἀλλὰ γιὰ τὸν Βρετανό βυζαντινολόγο Sir Steven Runsiman, ποὺ προσέφερε στὸ Ἅγιον Ὄρος τὸ χρηματικὸ ἔπαθλο τοῦ βραβείου Ὠνάση. Ἡ ὁροφὴ τοῦ σκευοφυλακίου καλύπτεται μὲ τοιχογραφίες τοῦ 2000, ἔργο τοῦ μοναχοῦ Λουκᾶ Ξενοφωντινοῦ, οἱ ὁποίες, μὲ ἐλλειπτικὸ τρόπο, ἀφηγοῦνται ὅλη τὴν ἱστορία τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἀπὸ τὸν 9^ο αἰῶνα μέχρι τὴν ἀπελευθέρωση ἀπὸ τὸν ὀθωμανικὸ ζυγό, στὶς 2 Νοεμβρίου τοῦ 1912. Στὸ σκευοφυλάκιο, φυλάσσονται ἀνεκτίμητα κειμήλια· φορητὲς εἰκόνες, ἀργυρεπίχρυσα ἱερὰ σκεύη, βημόθυρα, χρυσόβουλλα καὶ κηρόβουλλα αὐτοκρατόρων καὶ ἡγεμόνων, φιρμάνια σουλτάνων. Στὴν βιβλιοθήκη φυλάσσονται ἑκατὸν δεκαεπτὰ χειρόγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων σαράντα ἑπτὰ περγαμηνά, καὶ ὁρισμένα ἀρχαιότυπα. Στὸ ἀρχεῖο φυλάσσονται ὅλα τὰ Τυπικὰ τοῦ Ἁγίου Ὄρους, συμπεριλαμβανομένου τοῦ Α΄ Τυπικοῦ τοῦ 972, τὸ ὁποῖο εἶναι γραμμένο σὲ δέρμα τράγου, γιὰ αὐτὸ ἀποκαλεῖται καὶ Τράγος, ἔχει μῆκος μεγαλύτερο ἀπὸ τρία μέτρα καὶ ἀποτελεῖ τὸ ἀρχαιότερο ἔγγραφο μὲ αὐτόγραφη ὑπογραφὴ Βυζαντινοῦ αὐτοκράτορος, τοῦ Ἰωάννου Α΄ Τσιμισκή.

Ἀριστερὰ τῆς ἐπίσημης σκάλας, βρίσκεται μία κρήνη. Ἡ ἐπιγραφή της ἀναφέρει ὅτι: αψηη΄ [1788] Δεκεμβρίῳ κ΄/Οἱ δίψῃ κατεχόμενοι δεῦτε καὶ κορεσθείτε/ πηγῆς ᾗ ᾠκοδομήθη ἐκ τοῦ κοινοῦ δαπάνης/ τῇ συνδρομῇ ἐπιστατῶν καὶ τοῦ ἐνδοξωτάτου Χασακῆ Χαφῆς Μεχμὲτ Ἀγάς/ τοῦ Ὄρους. [Χασάκης σημαίνει μέλος τοῦ σώματος τῆς φρουρᾶς τῶν σουλτανικῶν ἀνακτόρων. Χαφής, σημαίνει μελετητῆς τοῦ Κορανίου, σοφολογιότατος]. Διακρίνεται καὶ ἐπιγραφὴ στὴν παλαιὰ τουρκικὴ γραφή.